dc_1

Αξονική τομογραφία δοντιών (CBCT): τι είναι και πότε χρειάζεται

Συγγραφέας: Δρ. Νεφέλη Λάγιος, D.D.S. · Ιατρικός έλεγχος: Δρ. Κωνσταντίνος Λάγιος, D.D.S., M.S. · Τελευταία ενημέρωση: 18/11/2026

Σύντομη απάντηση

Η αξονική τομογραφία δοντιών, ή τρισδιάστατη τομογραφία κωνικής δέσμης (CBCT), δείχνει τα δόντια και το οστό των γνάθων σε τρεις διαστάσεις, με γενικά χαμηλότερη δόση από την αξονική τομογραφία νοσοκομείου [5]. Δεν χρειάζεται σε κάθε ασθενή, αλλά όταν η απλή ή η πανοραμική ακτινογραφία δεν αρκεί για σωστή διάγνωση ή σχεδιασμό: σε σύνθετα ενδοδοντικά περιστατικά, πριν από εμφυτεύματα, σε έγκλειστους φρονιμίτες, σε απορροφήσεις και σε τραυματισμούς [1, 2, 5]. Σε μελέτη με τεχνητές βλάβες σε ανθρώπινες γνάθους, η CBCT εντόπισε το 100% των βλαβών, έναντι 24,8% με την ενδοστοματική ακτινογραφία [3].

Με μια ματιά

  • Η λήψη διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα, όρθιοι ή καθιστοί, και δεν πονά.
  • Η δόση εξαρτάται κυρίως από το μέγεθος του πεδίου. Η μέση δόση ενηλίκων ήταν 84 µSv στα μικρά πεδία, 177 µSv στα μεσαία και 212 µSv στα μεγάλα [4].
  • Μια λήψη μικρού πεδίου αντιστοιχεί περίπου σε 13 ημέρες φυσικής ακτινοβολίας υποβάθρου [4, 6].
  • Οι πολύ λεπτές ρωγμές δεν φαίνονται πάντα, ούτε στη CBCT [1].

Τι είναι η αξονική δοντιών CBCT;

Η CBCT (Cone Beam Computed Tomography) είναι μια τομογραφία σχεδιασμένη ειδικά για τα δόντια και τις γνάθους. Μια δέσμη ακτίνων σε σχήμα κώνου περιστρέφεται μία φορά γύρω από το κεφάλι και ένας υπολογιστής ανασυνθέτει μια τρισδιάστατη εικόνα. Από αυτή μπορούμε να δούμε τομές σε οποιοδήποτε επίπεδο, για παράδειγμα κατά μήκος μιας ρίζας ή κάθετα στο οστό όπου θα μπει ένα εμφύτευμα.

Θα τη συναντήσετε με πολλά ονόματα: αξονική δοντιών, αξονική γνάθου, οδοντιατρική αξονική, τρισδιάστατη τομογραφία κωνικής δέσμης ή 3D dental scan. Πρόκειται για την ίδια εξέταση.

Πώς διαβάζεται μια αξονική δοντιών

Η CBCT δεν είναι μία φωτογραφία, αλλά ένας τρισδιάστατος όγκος. Ο γιατρός τον εξετάζει σε τρία επίπεδα: σε οριζόντιες τομές, σε τομές από εμπρός προς τα πίσω και σε τομές από δεξιά προς τα αριστερά. Μπορεί επίσης να δημιουργήσει μια εικόνα που θυμίζει πανοραμική ή μια τρισδιάστατη απεικόνιση. Στην ενδοδοντία μελετάμε κυρίως τομές κατά μήκος κάθε ρίζας, που δείχνουν τα κανάλια και το οστό γύρω από την άκρη της ρίζας.

CBCT, πανοραμική ή απλή ακτινογραφία;

ΧαρακτηριστικόΕνδοστοματική ακτινογραφίαΠανοραμική ακτινογραφίαΑξονική δοντιών CBCT
Τι δείχνειΛίγα δόντια με μεγάλη λεπτομέρειαΌλα τα δόντια και τις γνάθους σε μία εικόναΔόντια και οστό σε τρεις διαστάσεις
ΔιαστάσειςΔύοΔύοΤρεις
Συνήθης χρήσηΚαθημερινή διάγνωση, απονεύρωσηΓενικός έλεγχος, φρονιμίτες, σχεδιασμός θεραπείαςΣύνθετη διάγνωση, εμφυτεύματα, χειρουργική
Δόση ακτινοβολίαςΠολύ χαμηλήΧαμηλήΜεγαλύτερη, ανάλογα με το πεδίο

Η ενδοστοματική ακτινογραφία είναι δισδιάστατη: δομές που βρίσκονται η μία πίσω από την άλλη επικαλύπτονται. Γι' αυτό μια βλάβη στο οστό μπορεί να «κρύβεται» πίσω από μια ρίζα ή πίσω από παχύ οστό [3]. Για την πανοραμική, δείτε το άρθρο ψηφιακή πανοραμική ακτινογραφία.

Πότε χρειάζεται αξονική δοντιών

Στην ενδοδοντία

Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Ενδοδοντίας και η Αμερικανική Ένωση Ενδοδοντιστών προτείνουν CBCT μικρού πεδίου σε επιλεγμένες περιπτώσεις [1, 2], όπως:

  • Διάγνωση όταν τα συμπτώματα δεν ταιριάζουν με τα ευρήματα της απλής ακτινογραφίας.
  • Δόντια με σύνθετη ανατομία ή πιθανά επιπλέον κανάλια.
  • Σχεδιασμός επανάληψης απονεύρωσης και ακρορριζεκτομής.
  • Διερεύνηση απορρόφησης ρίζας.
  • Ορισμένοι τραυματισμοί δοντιών.
  • Υποψία κατάγματος ρίζας, με την επιφύλαξη ότι οι πολύ λεπτές ρωγμές δεν φαίνονται πάντα.

Σε άλλες οδοντιατρικές θεραπείες

Οι ευρωπαϊκές οδηγίες για τη CBCT την προβλέπουν επίσης, όταν η απλή ακτινογραφία δεν αρκεί [5]:

  • Πριν από την τοποθέτηση εμφυτευμάτων, για να μετρηθούν το ύψος και το πάχος του οστού και η απόσταση από το νεύρο ή το ιγμόρειο.
  • Σε έγκλειστους φρονιμίτες που βρίσκονται κοντά στο νεύρο της κάτω γνάθου.
  • Σε κύστεις ή άλλες βλάβες των γνάθων.
  • Σε επιλεγμένες ορθοδοντικές περιπτώσεις, όπως έγκλειστοι κυνόδοντες.

Τι δείχνει η CBCT που δεν φαίνεται στην πανοραμική

  • Το πάχος του οστού και όχι μόνο το ύψος του, κάτι κρίσιμο για τα εμφυτεύματα.
  • Την ακριβή θέση του νεύρου της κάτω γνάθου και του ιγμορείου σε σχέση με ρίζες και φρονιμίτες.
  • Επιπλέον κανάλια και ρίζες με ασυνήθιστη πορεία.
  • Το πραγματικό μέγεθος μιας φλεγμονής στην άκρη της ρίζας, που στην απλή ακτινογραφία συχνά φαίνεται μικρότερη ή δεν φαίνεται καθόλου [3].
  • Την έκταση μιας απορρόφησης ρίζας.

Αξονική δοντιών πριν από εμφυτεύματα

Πριν από την τοποθέτηση ενός εμφυτεύματος, η CBCT δείχνει πόσο οστό υπάρχει σε ύψος και πάχος, ποια είναι η ποιότητά του και πόσο απέχει από το νεύρο της κάτω γνάθου ή από το ιγμόρειο. Με βάση αυτά επιλέγεται το μέγεθος και η θέση του εμφυτεύματος και κρίνεται αν χρειάζεται μόσχευμα οστού [5]. Δείτε και το άρθρο εμφύτευμα ή απονεύρωση.

Αξονική δοντιών για φρονιμίτη

Όταν η πανοραμική δείχνει ότι οι ρίζες ενός κάτω φρονιμίτη ακουμπούν ή διασταυρώνονται με τον σωλήνα του νεύρου, η CBCT δείχνει την ακριβή σχέση τους σε τρεις διαστάσεις. Έτσι ο χειρουργός σχεδιάζει την εξαγωγή με μικρότερο κίνδυνο για το νεύρο [5].

CBCT άνω ή κάτω γνάθου: τι σημαίνει πεδίο λήψης

Στο παραπεμπτικό σας μπορεί να γράφει «CBCT άνω γνάθου», «CBCT κάτω γνάθου» ή «άνω και κάτω γνάθου». Αυτό ορίζει το πεδίο λήψης, δηλαδή πόση περιοχή θα απεικονιστεί:

Πεδίο λήψηςΤι καλύπτειΣυνήθης χρήση
ΜικρόΛίγα δόντιαΕνδοδοντία, ένα εμφύτευμα, ένας φρονιμίτης
ΜεσαίοΤη μία ή και τις δύο γνάθουςΠερισσότερα εμφυτεύματα, χειρουργική
ΜεγάλοΜεγάλο μέρος του προσώπουΟρθοδοντική και γναθοχειρουργική σε επιλεγμένες περιπτώσεις

Όσο μικρότερο το πεδίο, τόσο μικρότερη συνήθως η δόση και τόσο μεγαλύτερη η λεπτομέρεια. Στην ενδοδοντία χρησιμοποιούμε σχεδόν πάντα το μικρότερο δυνατό πεδίο [1].

Πόση ακτινοβολία έχει η αξονική δοντιών;

Η δόση εξαρτάται κυρίως από το μέγεθος του πεδίου και τις ρυθμίσεις του μηχανήματος. Σε μετανάλυση δημοσιευμένων δεδομένων, η μέση δόση ενηλίκων ήταν [4]:

Πεδίο λήψηςΜέση δόση ενηλίκωνΠερίπου ίση με φυσική ακτινοβολία
Μικρό84 µSv13 ημερών
Μεσαίο177 µSv27 ημερών
Μεγάλο212 µSv32 ημερών

Η σύγκριση βασίζεται στη μέση ετήσια φυσική ακτινοβολία υποβάθρου των 2,4 mSv [6]. Οι διαφορές ανάμεσα στα μηχανήματα είναι μεγάλες: στα μικρά πεδία οι δόσεις κυμαίνονταν από 5 έως 652 µSv [4]. Γι' αυτό μετρούν ο σωστός εξοπλισμός και οι σωστές ρυθμίσεις.

Ακολουθούμε την αρχή «όσο χαμηλότερα είναι λογικά εφικτό» (ALARA): η τομογραφία γίνεται μόνο όταν το όφελος για τη διάγνωση δικαιολογεί τη λήψη, και πάντα με το μικρότερο πεδίο που απαντά στο κλινικό ερώτημα [1, 5]. Στα παιδιά, που είναι πιο ευαίσθητα στην ακτινοβολία, η αιτιολόγηση είναι ακόμη αυστηρότερη [5].

CBCT στα παιδιά

Στα παιδιά η CBCT χρησιμοποιείται μόνο όταν η απλή ακτινογραφία δεν δίνει την απάντηση που χρειάζεται, για παράδειγμα σε έγκλειστους κυνόδοντες ή σε ορισμένους τραυματισμούς. Επιλέγεται το μικρότερο δυνατό πεδίο και οι ρυθμίσεις χαμηλής δόσης [5].

Τι δεν δείχνει η CBCT: οι περιορισμοί της

  • Μεταλλικά υλικά και εμφράξεις δημιουργούν «θόρυβο» στην εικόνα, που μπορεί να κρύψει λεπτομέρειες ή να μοιάζει με βλάβη [1].
  • Οι πολύ λεπτές ρωγμές συχνά δεν φαίνονται [1].
  • Τα μαλακά μόρια, όπως οι μύες και τα ούλα, δεν απεικονίζονται καλά.
  • Η κίνηση του ασθενή κατά τη λήψη μειώνει την ποιότητα της εικόνας.

Γι' αυτό η CBCT ερμηνεύεται πάντα μαζί με την κλινική εξέταση και δεν την αντικαθιστά.

Πώς γίνεται η λήψη

  • Διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα, όρθιοι ή καθιστοί.
  • Δεν πονά και δεν χρειάζεται καμία προετοιμασία.
  • Αφαιρούνται σκουλαρίκια, γυαλιά, φουρκέτες και κινητές οδοντοστοιχίες.
  • Ενημερώστε μας αν είστε ή μπορεί να είστε έγκυος.

Στο ιατρείο μας η λήψη γίνεται με τομογράφο NewTom GIANO HR και διαρκεί περίπου 15 έως 20 δευτερόλεπτα. Οι εικόνες αξιολογούνται και συζητιούνται μαζί σας, ενώ τα ψηφιακά αρχεία δίνονται στον οδοντίατρό σας. Δείτε τη σελίδα ψηφιακή ακτινογραφία και CBCT.

Από τι εξαρτάται το κόστος της αξονικής δοντιών

Το κόστος εξαρτάται κυρίως από:

  • Το πεδίο λήψης: λίγα δόντια, μία γνάθος ή και οι δύο.
  • Το αν η εξέταση συνοδεύεται από γραπτή γνωμάτευση.
  • Το αν η τομογραφία γίνεται ως μέρος ενός σχεδίου θεραπείας στο ιατρείο.

Για το κόστος στη δική σας περίπτωση, επικοινωνήστε μαζί μας.

Συχνές ερωτήσεις

Είναι ίδια με την αξονική τομογραφία νοσοκομείου;

Όχι. Η CBCT είναι σχεδιασμένη για τα δόντια και τις γνάθους και έχει γενικά χαμηλότερη δόση, ιδίως στο μικρό πεδίο [5].

Τη χρειάζεται κάθε απονεύρωση;

Όχι. Οι περισσότερες απονευρώσεις γίνονται με ενδοστοματικές ακτινογραφίες. Η CBCT χρησιμοποιείται σε επιλεγμένες περιπτώσεις [1, 2].

Πόσο διαρκεί η αξονική δοντιών;

Η ίδια η λήψη διαρκεί λίγα δευτερόλεπτα. Μαζί με την προετοιμασία, όλη η διαδικασία ολοκληρώνεται σε λίγα λεπτά.

Μπορώ να κάνω CBCT αν είμαι έγκυος;

Ενημερώστε μας πάντα. Κατά την εγκυμοσύνη η τομογραφία αναβάλλεται, εκτός αν είναι απαραίτητη για επείγουσα διάγνωση.

Ποια είναι η διαφορά CBCT και πανοραμικής;

Η πανοραμική δείχνει όλα τα δόντια σε μία δισδιάστατη εικόνα. Η CBCT δείχνει μια περιοχή σε τρεις διαστάσεις, με τομές σε κάθε επίπεδο.

Χρειάζεται σύσταση από οδοντίατρο;

Συνήθως η εξέταση γίνεται μετά από σύσταση οδοντιάτρου, που ορίζει το κλινικό ερώτημα και το πεδίο λήψης. Αν δεν έχετε σύσταση, η ανάγκη για CBCT κρίνεται μετά από κλινική εξέταση.

Πόσο συχνά μπορώ να κάνω αξονική δοντιών;

Δεν υπάρχει σταθερό όριο. Κάθε λήψη πρέπει να δικαιολογείται από ένα συγκεκριμένο κλινικό ερώτημα που δεν απαντά η απλή ακτινογραφία [1, 5]. Γι' αυτό κρατάμε τα προηγούμενα αρχεία σας και τα χρησιμοποιούμε για σύγκριση, ώστε να αποφεύγονται περιττές επαναλήψεις.

Μπορώ να πάρω τα αρχεία;

Ναι, σας τα παρέχουμε ψηφιακά για τον οδοντίατρό σας.

Αν ο οδοντίατρός σας σάς παρέπεμψε για τομογραφία ή διάγνωση, κλείστε ένα ραντεβού.

Βιβλιογραφία

  1. Patel S, Brown J, Semper M, Abella F, Mannocci F. European Society of Endodontology position statement: use of cone beam computed tomography in Endodontics. Int Endod J. 2019;52(12):1675-8. doi:10.1111/iej.13187
  2. AAE and AAOMR joint position statement: use of cone beam computed tomography in endodontics 2015 update. J Endod. 2015;41(9):1393-6. doi:10.1016/j.joen.2015.07.013
  3. Patel S, Dawood A, Mannocci F, Wilson R, Pitt Ford T. Detection of periapical bone defects in human jaws using cone beam computed tomography and intraoral radiography. Int Endod J. 2009;42(6):507-15. doi:10.1111/j.1365-2591.2008.01538.x
  4. Ludlow JB, Timothy R, Walker C, et al. Effective dose of dental CBCT: a meta analysis of published data and additional data for nine CBCT units. Dentomaxillofac Radiol. 2015;44(1):20140197. doi:10.1259/dmfr.20140197
  5. European Commission. Radiation Protection No 172: Cone beam CT for dental and maxillofacial radiology. Evidence based guidelines. Luxembourg: Publications Office of the European Union; 2012.
  6. United Nations Scientific Committee on the Effects of Atomic Radiation. Sources and effects of ionizing radiation. UNSCEAR 2008 Report to the General Assembly, Volume I. New York: United Nations; 2010.