Σύνοψη
Ένα σφράγισμα που έσπασε ή έφυγε σπάνια είναι απειλητικό, σχεδόν πάντα όμως είναι χρονικά ευαίσθητο. Το δόντι από κάτω έχει μείνει ακάλυπτο, η οδοντίνη εκτίθεται και ο χώρος που άδειασε γεμίζει βακτήρια. Ο οδηγός εξηγεί τι κάνετε τις πρώτες ώρες, πώς καταλαβαίνετε αν όντως έφυγε, τι πραγματικά προσφέρει ένα προσωρινό σφράγισμα φαρμακείου και ποια συμπτώματα σημαίνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι πια μόνο το σφράγισμα.
Σε αρκετές περιπτώσεις η απώλεια είναι προφανής: νιώθετε κάτι σκληρό στο στόμα την ώρα που τρώτε και το φτύνετε. Σε άλλες όμως περνά απαρατήρητη για εβδομάδες, ιδίως όταν το σφράγισμα ήταν μικρό ή βρισκόταν ανάμεσα σε δύο δόντια.
Τα σημάδια που αξίζει να προσέξετε είναι συγκεκριμένα.
Το σφήνωμα τροφής στο ίδιο πάντα σημείο είναι από τα πιο αξιόπιστα σημάδια και από τα πιο υποτιμημένα. Σημαίνει ότι έχει δημιουργηθεί χώρος που δεν υπήρχε, είτε επειδή έφυγε μέρος του σφραγίσματος είτε επειδή έσπασε το τοίχωμα του δοντιού δίπλα του.
Ο στόχος είναι διπλός: να προστατεύσετε το εκτεθειμένο δόντι και να μην επιδεινώσετε την κατάσταση μέχρι το ραντεβού.
Ξεπλύνετε απαλά με χλιαρό αλατόνερο, ώστε να απομακρυνθούν υπολείμματα από την περιοχή που άδειασε. Αν βρήκατε το κομμάτι που έφυγε, κρατήστε το και πάρτε το μαζί σας. Σε ορισμένες περιπτώσεις, ιδίως όταν πρόκειται για θήκη και όχι για σφράγισμα, μπορεί να επανατοποθετηθεί.
Συνεχίστε να βουρτσίζετε την περιοχή, απαλά αλλά κανονικά. Το ένστικτο λέει να την αποφύγετε, όμως η εκτεθειμένη οδοντίνη είναι πιο ευάλωτη στην τερηδόνα, όχι λιγότερο.
Μασάτε από την άλλη πλευρά και αποφύγετε σκληρές, κολλώδεις ή πολύ ζεστές και πολύ κρύες τροφές, όπως ακριβώς και σε σπασμένο δόντι. Το δόντι χωρίς την αποκατάστασή του είναι μηχανικά εξασθενημένο και μπορεί να σπάσει περαιτέρω με μια δαγκωματιά.
Αν υπάρχει αιχμηρό σημείο που κόβει τη γλώσσα, ορθοδοντικό κερί από το φαρμακείο μπορεί να το καλύψει προσωρινά και να σας ανακουφίσει μέχρι το ραντεβού.
Υπάρχουν έτοιμα υλικά προσωρινής κάλυψης που διατίθενται χωρίς συνταγή και είναι από τα πιο αναζητούμενα στο θέμα αυτό. Αξίζει να είναι ξεκάθαρο τι προσφέρουν και τι όχι.
Προσφέρουν μηχανική κάλυψη της εκτεθειμένης οδοντίνης, που μειώνει την ευαισθησία, και εμποδίζουν τη συσσώρευση τροφών στην κοιλότητα. Σε ένα σαββατοκύριακο ή σε ταξίδι, αυτό έχει πραγματική αξία.
Δεν προσφέρουν όμως σφράγιση. Δεν κολλούν στην οδοντίνη με τον τρόπο που κολλά ένα οδοντιατρικό υλικό, δεν αποκλείουν τα βακτήρια και δεν αντέχουν στις μασητικές δυνάμεις για περισσότερο από λίγες ημέρες. Κυρίως, δεν αντιμετωπίζουν την αιτία, η οποία συνήθως είναι τερηδόνα κάτω από το παλιό σφράγισμα.
Ο σοβαρός κίνδυνος είναι ψυχολογικός και όχι υλικός. Ο ασθενής που τοποθέτησε προσωρινό υλικό και δεν πονά πλέον, αναβάλλει το ραντεβού. Στο μεταξύ η τερηδόνα προχωρά προς τον πολφό, και η θεραπεία που θα χρειαζόταν ένα απλό σφράγισμα μετατρέπεται σε απονεύρωση.
Το ίδιο ισχύει και για τις αυτοσχέδιες λύσεις που κυκλοφορούν, όπως τσίχλα ή κερί. Δεν είναι σχεδιασμένες για το στόμα, δεν είναι βιοσυμβατές και εγκλωβίζουν βακτήρια πάνω σε εκτεθειμένη οδοντίνη.
Ο γενικός κανόνας είναι μέσα σε λίγες ημέρες, ακόμη και αν δεν πονάτε. Η εκτεθειμένη περιοχή εξασθενεί με τον χρόνο, οπότε η εκτίμηση και η αποκατάσταση δεν πρέπει να αναβληθούν επειδή δεν υπάρχει ενόχληση.
Υπάρχουν όμως καταστάσεις που επείγουν περισσότερο.
Τα δύο πρώτα είναι κλασικά σημεία μη αναστρέψιμης πολφίτιδας, δηλαδή φλεγμονής του νεύρου που δεν υποχωρεί μόνη της. Σε αυτή την περίπτωση η θεραπεία δεν είναι πλέον νέο σφράγισμα αλλά ενδοδοντική θεραπεία, δηλαδή απονεύρωση του δοντιού.
Η απώλεια ενός σφραγίσματος δεν είναι σχεδόν ποτέ τυχαία. Υπάρχει αιτία, και η γνώση της αλλάζει το τι θα γίνει στη συνέχεια.
Οι κύριοι λόγοι αστοχίας των αποκαταστάσεων είναι η δευτερογενής τερηδόνα, το κάταγμα του υλικού ή του ίδιου του δοντιού, και οι ελλείψεις στα όρια με τη συνακόλουθη φθορά. Η δευτερογενής τερηδόνα είναι ο βασικός λόγος αστοχίας τόσο στα αμαλγάματα όσο και στις σύνθετες ρητίνες.
Στις σύνθετες ρητίνες προστίθενται η συρρίκνωση κατά τον πολυμερισμό και η ατελής συγκόλληση στην οδοντίνη. Παράγοντες που μειώνουν τη διάρκεια είναι ο βρυξισμός, η πλημμελής στοματική υγιεινή και η μάσηση σκληρών αντικειμένων όπως πάγος.
Σε αριθμούς, τυχαιοποιημένη κλινική μελέτη κατέγραψε επιβίωση 94,4 τοις εκατό για τα αμαλγάματα και 85,5 τοις εκατό για τις σύνθετες ρητίνες, με ετήσια ποσοστά αστοχίας από 0,16 έως 2,83 τοις εκατό για τα πρώτα και από 0,94 έως 9,43 τοις εκατό για τις δεύτερες.
Το χρήσιμο συμπέρασμα για εσάς δεν είναι ποιο υλικό είναι καλύτερο. Είναι ότι ένα σφράγισμα που έφυγε πρέπει να διερευνηθεί για τον λόγο, γιατί αν η αιτία ήταν τερηδόνα ή βρυξισμός και δεν αντιμετωπιστεί, το νέο σφράγισμα θα έχει την ίδια τύχη.
Ο κλινικός θα αφαιρέσει τυχόν υπολείμματα του παλιού υλικού και θα ελέγξει αν υπάρχει τερηδόνα κάτω από αυτό. Θα εκτιμήσει πόσο υγιής ιστός έχει απομείνει και θα δοκιμάσει τη ζωτικότητα του πολφού.
Αν ο πολφός είναι υγιής και υπάρχει επαρκής ιστός, γίνεται νέο σφράγισμα και το θέμα λύνεται σε μία συνεδρία. Αν έχει χαθεί μεγάλο μέρος του δοντιού, το σφράγισμα μπορεί να μην επαρκεί μηχανικά και να χρειάζεται ένθετο ή θήκη, ώστε να μην σπάσει το δόντι στην πρώτη δυνατή δαγκωματιά.
Αν η τερηδόνα έχει φτάσει στον πολφό ή υπάρχουν σημεία μη αναστρέψιμης φλεγμονής, προηγείται ενδοδοντική θεραπεία και ακολουθεί η τελική αποκατάσταση. Η διαφορά ανάμεσα σε απονεύρωση και σφράγισμα εξηγείται αναλυτικά αλλού.
Αν διαπιστωθεί βρυξισμός, η συζήτηση περιλαμβάνει και νάρθηκα νυκτός. Χωρίς αυτόν, το ιστορικό σπασμένων αποκαταστάσεων είναι πιθανό να επαναληφθεί.
Αυτό είναι από τα συχνότερα ερωτήματα μετά τη θεραπεία και αξίζει ξεκάθαρες προσδοκίες.
Ήπια ευαισθησία στο κρύο ή στο δάγκωμα για μερικές ημέρες έως λίγες εβδομάδες είναι φυσιολογική, ιδίως μετά από βαθύ σφράγισμα, όπου η εργασία έγινε κοντά στον πολφό. Υποχωρεί σταδιακά καθώς η οδοντίνη αντιδρά σχηματίζοντας προστατευτικό ιστό.
Δεν είναι φυσιολογικό και χρειάζεται επανέλεγχος ο έντονος πόνος στο δάγκωμα που δεν βελτιώνεται, γιατί συνήθως σημαίνει ότι το σφράγισμα είναι λίγο ψηλό και χρειάζεται μικρή προσαρμογή που διαρκεί λεπτά. Επίσης δεν είναι φυσιολογικός ο αυθόρμητος πόνος ή ο πόνος που ξυπνά τη νύχτα.
Ως προς το πότε μπορείτε να φάτε, με τις σύγχρονες σύνθετες ρητίνες το υλικό πολυμερίζεται πλήρως μέσα στη συνεδρία, οπότε δεν υπάρχει χρόνος αναμονής για το υλικό. Ο λόγος που συστήνεται αναμονή είναι η τοπική αναισθησία: με μουδιασμένο χείλος ή γλώσσα είναι εύκολο να δαγκώσετε τον εαυτό σας χωρίς να το αντιληφθείτε.
Αφού οι βασικές αιτίες αστοχίας είναι γνωστές, η πρόληψη είναι συγκεκριμένη.
Υπάρχει σημαντική διαφορά ανάμεσα σε ένα υλικό φαρμακείου και σε ένα προσωρινό σφράγισμα που τοποθέτησε ο κλινικός ανάμεσα σε δύο συνεδρίες, συνήθως κατά τη διάρκεια ενδοδοντικής θεραπείας.
Το δεύτερο έχει συγκεκριμένο ρόλο: να σφραγίσει στεγανά το δόντι ώστε να μην εισέλθουν βακτήρια και σάλιο στους ριζικούς σωλήνες που καθαρίστηκαν. Αν αυτό φύγει, η στεγανότητα χάνεται και η μέχρι τώρα δουλειά υπονομεύεται.
Γι αυτό, αν έφυγε προσωρινό σφράγισμα κατά τη διάρκεια ενδοδοντικής θεραπείας, η ενημέρωση της κλινικής γίνεται άμεσα και όχι στο επόμενο προγραμματισμένο ραντεβού. Συνήθως απαιτείται επανασφράγιση και σε ορισμένες περιπτώσεις επανάληψη της απολύμανσης των σωλήνων.
Στο μεσοδιάστημα, αποφύγετε εντελώς τη μάσηση από εκείνη την πλευρά και κρατήστε την περιοχή καθαρή χωρίς έντονη πίεση.
Αυτή η διάκριση αλλάζει σημαντικά την πρόγνωση και συχνά δεν είναι προφανής στον ασθενή.
Αν έφυγε μόνο το υλικό, το δόντι από κάτω παραμένει δομικά ακέραιο και η αποκατάσταση είναι συνήθως απλή. Αν όμως έσπασε ένα τοίχωμα του δοντιού γύρω από το σφράγισμα, το ζητούμενο δεν είναι πλέον η αναπλήρωση υλικού αλλά η ενίσχυση της δομής.
Το σημάδι που διακρίνει τις δύο καταστάσεις είναι ο πόνος στο δάγκωμα και ιδίως ο πόνος κατά την απελευθέρωση της πίεσης, όταν δηλαδή ανοίγετε μετά από δάγκωμα. Αυτό υποδηλώνει ρωγμή που ανοίγει και κλείνει με τις μασητικές δυνάμεις.
Σε αυτές τις περιπτώσεις η λύση μπορεί να είναι ένθετο ή θήκη αντί για σφράγισμα, ώστε να αγκαλιαστούν τα φύματα και να μην διαδοθεί η ρωγμή. Ένα απλό σφράγισμα σε δόντι με εκτεταμένη απώλεια τοιχώματος έχει αυξημένη πιθανότητα να αστοχήσει ξανά, και σε δυσμενή σενάρια η ρωγμή μπορεί να επεκταθεί σε σημείο που το δόντι να μην σώζεται.
Μια μικρή προετοιμασία κάνει διαφορά όταν το περιστατικό συμβεί σε αργία ή σε ταξίδι.
Αυτό που δεν χρειάζεται να έχετε είναι αντιβιοτικά σε απόθεμα. Ένα σφράγισμα που έφυγε δεν αποτελεί από μόνο του ένδειξη για αντιβίωση, και η λήψη της χωρίς εκτίμηση αλλοιώνει την κλινική εικόνα και καθυστερεί τη σωστή διάγνωση.
Κλείνοντας, κρατήστε έναν απλό κανόνα. Ένα σφράγισμα που έφυγε είναι σχεδόν πάντα μικρό πρόβλημα την πρώτη εβδομάδα και σχεδόν ποτέ μικρό πρόβλημα τον τρίτο μήνα. Η διαφορά δεν είναι το υλικό ούτε η τύχη, είναι ο χρόνος που αφήνετε την εκτεθειμένη οδοντίνη ακάλυπτη.
Ελέγξτε τη τερηδόνα με καθημερινό μεσοδόντιο καθαρισμό, γιατί τα όρια των αποκαταστάσεων ανάμεσα στα δόντια είναι ακριβώς το σημείο όπου ξεκινά. Αντιμετωπίστε τον βρυξισμό με νάρθηκα, αν υπάρχει. Αποφύγετε να μασάτε πάγο, κουκούτσια και σκληρά κελύφη, και μην χρησιμοποιείτε τα δόντια ως εργαλείο.
Κρατήστε επίσης σωστή στοματική υγιεινή και τον τακτικό έλεγχο. Ένα σφράγισμα που αρχίζει να παρουσιάζει μικρή οριακή έλλειψη εντοπίζεται στην εξέταση και επιδιορθώνεται με μικρή παρέμβαση. Το ίδιο σφράγισμα, έξι μήνες αργότερα, μπορεί να έχει γίνει εκτεταμένη τερηδόνα κάτω από άθικτη εμφανισιακά επιφάνεια.
Έφυγε το σφράγισμά μου αλλά δεν πονάω. Πρέπει να πάω οδοντίατρο;
Ναι, μέσα σε λίγες ημέρες. Η απουσία πόνου σημαίνει απλώς ότι ο πολφός δεν έχει ερεθιστεί ακόμη. Η εκτεθειμένη οδοντίνη είναι ευάλωτη στην τερηδόνα και το δόντι χωρίς την αποκατάστασή του είναι μηχανικά εξασθενημένο και μπορεί να σπάσει.
Μπορώ να βάλω προσωρινό σφράγισμα από το φαρμακείο;
Ως βραχυπρόθεσμη λύση για ένα σαββατοκύριακο ή σε ταξίδι, ναι. Καλύπτει μηχανικά την περιοχή και μειώνει την ευαισθησία. Δεν σφραγίζει όμως, δεν αποκλείει τα βακτήρια και δεν αντιμετωπίζει την αιτία. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος είναι να σας κάνει να αναβάλλετε το ραντεβού.
Πόσο γρήγορα πρέπει να αντικατασταθεί;
Ιδανικά μέσα σε λίγες ημέρες. Επείγει περισσότερο αν υπάρχει αυθόρμητος πόνος, πόνος που ξυπνά τη νύχτα, παρατεταμένη αντίδραση στο κρύο ή στο ζεστό, πρήξιμο, κακή γεύση ή αν έχει σπάσει μεγάλο τμήμα του δοντιού.
Γιατί έσπασε το σφράγισμά μου;
Οι βασικοί λόγοι είναι η δευτερογενής τερηδόνα κάτω από το υλικό, το κάταγμα του υλικού ή του δοντιού και η φθορά στα όρια. Ο βρυξισμός, η πλημμελής υγιεινή και η μάσηση σκληρών αντικειμένων επιταχύνουν τη διαδικασία. Η αιτία πρέπει να εντοπιστεί, αλλιώς το νέο σφράγισμα θα έχει την ίδια τύχη.
Πόση ώρα μετά το σφράγισμα μπορώ να φάω;
Οι σύγχρονες σύνθετες ρητίνες πολυμερίζονται πλήρως μέσα στη συνεδρία, οπότε το υλικό δεν χρειάζεται χρόνο. Ο λόγος που συστήνεται αναμονή είναι η τοπική αναισθησία: περιμένετε να περάσει το μούδιασμα ώστε να μη δαγκώσετε το χείλος ή τη γλώσσα σας.
Είναι φυσιολογική η ευαισθησία μετά από νέο σφράγισμα;
Ήπια ευαισθησία στο κρύο ή στο δάγκωμα για μερικές ημέρες έως λίγες εβδομάδες είναι αναμενόμενη, ιδίως μετά από βαθύ σφράγισμα. Έντονος πόνος στο δάγκωμα που δεν βελτιώνεται σημαίνει συνήθως ότι χρειάζεται μικρή προσαρμογή του ύψους και λύνεται σε λίγα λεπτά.
